Wat is hartritme variabiliteit en waarom is het belangrijk?

Wat is hart ritme variabiliteit (HRV) en waarom is het belangrijk?

Het is goed voor te stellen dat je nog niet eerder van hartritme variabiliteit (HRV) gehoord hebt. Maar dat gaat heel snel veranderen!

In wetenschappelijke kringen is het al meer dan 20 jaar een onderzocht thema. De wetenschap is eensgezind over de toegevoegde waarde van HRV.
Wil je je stress, herstel, slaap, fysieke activiteit en algehele gezondheid monitoren en inzichtelijk maken dan is HRV de ideale biomarker.
Het fenomeen HRV is niet nieuw, maar het gebruik ervan in alledaagse toepassingen zoals wearables is een nieuwe ontwikkeling. Veel commerciële aanbieders passen HRV-analyse in hun applicaties en wearables toe. Voor leefstijlcoaches, sportcoaches en trainers is het een must om de basis te kennen van dit fascinerende fenomeen.

Het is de bedoeling in deze Blog het vanuit een theoretisch oogpunt te benaderen. Wat is het? welke fysiologische lichaamskenmerken geeft het weer en waar moet je op letten bij het analyseren van je hartritme variabiliteit?

“Een hogere HRV wordt geassocieerd met een verbeterd psychologisch welzijn en betere kwaliteit van leven”.

Hartritme variabiliteit (HRV) is het fysiologische fenomeen van de variatie in tijd (milliseconde) tussen twee opeenvolgende hartslagen. Een normaal gezond hart tikt niet exact elke seconde, maar tussen de twee hartslagen is er continu variatie in milliseconde gemeten. Over het algemeen staan we niet direct stil bij deze variatie tijdens onze dagelijkse activiteiten. Hartslag per minuut is daarentegen fysiologische herkenbaar en een veel gebuikte trainingsmarker tijdens inspanningen.

ECG HRV

Om een idee te krijgen bij HRV kun je je polsslag meten en dan enkele keren goed in en uit ademen: de interval tussen twee slagen wordt langer (meer milliseconde) en tegelijkertijd wordt de hartslag lager. HRV wordt acuut beïnvloed door fysieke inspanning, hormonale reacties, metabolische processen, cognitieve processen en stress en herstel.

Hoe meet je HRV?

Betrouwbare HRV-analyse vereist een nauwkeurige meting van elke hartslag en de tijd tussen de slagen. Er zijn verschillende technologieën voor het berekenen van HRV. ECG-gebaseerde methoden detecteren R-golven in het QRS complex en berekent de tijd tussen de R-slagen. (R-R-interval, Fig1). De bodyguard wearable die wij gebruiken werkt volgens deze methode. De bodyguard meet met een nauwkeurigheid van 1 milliseconde (1000Hz) en daardoor wordt een zeer nauwkeurige HRV analyse verkregen. Dit geldt in het algemeen bij de meeste personen met verschillende lichaamseigenschappen en  in verschillende leeftijdsgroepen. De meeste wearables die HRV meten gebruiken PPG oftewel PhotoPlethysmography en detecteer zo optisch de hartslag, door de golven van bloedtransport te meten, bijvoorbeeld bij je pols, vinger of oor. Vervolgens wordt de IBI (inter-beat-Interval) berekend. Een vergelijk tussen deze twee manieren is lastig en heeft meer uitleg nodig. Maar verschillende methoden en wearables, bij correct gebruik en bij systematisch gebruik, produceren interessante en bruikbare informatie voor de gebruiker waarbij nauwkeurigheid in een nieuwe blog besproken gaat worden.

R-R interval

Hartritme variabiliteit en het autonome zenuwstelsel:

HRV wordt gereguleerd door het autonome zenuwstelsel en zijn sympathische en parasympatische “takken”, en wordt algemeen aanvaard als een niet invasieve marker van activiteit van het autonome zenuwstelsel. De sympathische “Tak” van het autonome zenuwstelsel is het stress, vlucht of vechtsysteem. Deze “tak zorgt er voor dat wij kunnen handelen, reageren en presteren en daarmee kunnen voldoen aan de verschillende eisen van het leven. “

Autonome zenuwstelsel

De parasympathische “tak” wordt gekenmerkt als het rust en verteringssysteem dat het lichaam in staat stelt om uit te schakelen en te herstellen zodra de activiteit gedaan is. De sympathische tak activeert de productie van stresshormonen en verhoogd de contractie snelheid en kracht van het hart en verlaagt de HRV. Dit is nodig tijdens inspanningen en fysiek en mentaal stressvolle situaties. Omgekeerd vertraagt de parasympatische “tak” de hartslag en verhoogt de HRV om de homeostase te herstellen nadat de stress voorbij is. Door dit natuurlijke samenspel tussen de twee systemen kan het hart sneller reageren op verschillende situaties en behoeften.

Waarom is HRV zo belangrijk?

In normale gezonde situaties zou de HRV moeten dalen tijdens ontspannende activiteiten. Bijvoorbeeld tijdens je slaap, een rustige wandeling of tijdens meditatie. Het moment waarop de parasympatische “tak” dominanter zou moeten zijn.

Het HRV niveau verandert op natuurlijke wijze van dag tot dag en op basis van het activiteiten niveau, intensiteit en omvang. Bijvoorbeeld werk gerelateerde stress, maar als een persoon chronisch gestrest of overbelast is (fysiek of mentaal) kan het natuurlijke samenspel tussen de twee systemen worden verstoord en daardoor kan het lichaam “vastlopen” in een sympathisch dominante vechttoestand, met een lage HRV en hoge stresshormoonspiegels, zelfs als de persoon in rust is. Dit is erg belastend voor het lichaam en kan leiden tot verschillende mentale en fysieke gezondheidsproblemen.

 

Genetisch bepaalde factoren bepalen circa 30% van het totale HRV niveau, maar een individu kan zijn of haar HRV verbeteren door te investeren in gezondheid, fitheid, stress management en herstel vaardigheden. Een hoger HRV wordt geassocieerd met een gezond hart, en een hogere HRV is in meerdere studies geassocieerd met verlaagde ziektecijfers, sterfte en verbetering van fysiologische welzijn en kwaliteit van leven. We leven met onze eigen genetische code, en zelfs als enkele algemene waardes beschikbaar zijn dan is vergelijking trekken tussen de HRV waardes van andere mensen niet zinvol. Het goede nieuws is dat leefstijl een krachtig effect heeft op de individuele HRV. We kunnen actief stappen ondernemen om je individuele leefstijl te verbeteren door fysiek actief te zijn en te streven naar balans in het leven en in dat proces zullen we verbeteringen in je HRV waar gaan nemen.